Press "Enter" to skip to content

خشونت علیه کتاب در قرن بیست و یکم

0

از هری پاتر تا قرآن و انجیل هنوز هم به آتش کشیده میشوند

نوشته: آدینه اپلبامنشریه د ایرشیپ (Airship)
ترجمه: شهاب شهسواری

کتابسوزی امری نیست که کاملاً در دوران ما محو شدهباشد.  از آغاز قرن بیست و یکم هر کتابی که بگویید از انجیل و قرآن گرفته تا کتاب «۵۰ طیف گری (Fifty Shades of Grey) به آتش کشیدهشدهاند.  جالب اینجاست که بسیاری از این کتابسوزیها در ایالات متحده آمریکا رخ دادهاند، کاری که به لحاظ حقوقی و قانونی هیچ محدودیتی برای کتابسوزی وجود ندارد.  اینکه کتاب سادومازوخیستی اثر ئیال جیمز که محبوب خوانندگان کتاب در متروها بود سوزانده شود به اندازه سوزاندن ۱۰ هزار نسخه از یک گزارش پنتاگون درد آور نیست.  مواردی که در ادامه تک تک آنها با جزئیات شرح داده میشود.  کتابسوزی بدون توجه به اینکه باعث چه نتایجی شود، از ابتدای تاریخ وجود داشته و برای اینکه با خاکستر کتابهای سوخته، کتابسوزیهای اخیر به فراموشی سپردهنشوند، ۱۰ مورد از کتابسوزیها از سال ۲۰۰۰ تا کنون را در این مطلب جمعآوری کردهایم.

۱هندوها (Hindus) – اثر وندی دونیگر (Wendy Doniger) – فوریه ۲۰۱۴

اولین بار سال ۲۰۱۱ بود که ملیگرایان هندوی هندوستان به انتشار یک کتاب از سوی یکی از استادان دانشگاه شیکاگو علناً اعتراض کردند.  وندی دونیگر، استاد آئینشناسی دانشگاه شیکاگو کتابی تاریخی نوشتهبود که اتفاقاً نامزد جایزه غیرداستانی انجمن ملی منتقدان کتاب در سال ۲۰۰۹ هم شدهبود.  اما هندوها احساس میکردند که این کتاب آئین آنها را تحقیر کردهاست.  بعد از سالها رفت و آمد در دادگاهها و مجادلات حقوقی فراوان، پیش از آنکه حکم دادگاه صادر شود، انتشارات پنگوئن هند تصمیم گرفت تمام نسخههای موجود این کتاب در هند را نابود کند.

با وجود اعتراضات بسیار شدید از سوی بسیاری از نویسندگان در سراسر جهان، ناشر این کتاب در بیانیهای نوشت: «… یک ناشر مانند هر سازمان دیگری تعهد دارد تا قوانین سرزمینی را که در آن فعالیت میکند، بدون توجه به اینکه تا چه اندازه این قوانین محدودکننده و ناروادار باشند، رعایت کند  مقصود پنگوئن از قانون مذکور یک بخشنامه دولتی در هند بود که دیگران را از توهین به مذاهب یک دیگر منع میکرد.

از جمعآوری و نابود شدن کتاب، تعداد خوانندگان کتاب هندوها (Hindus) در کشورهایی که هیچ ممنوعیتی برای انتشار آن وجود نداشت به شدت افزایش یافت.  البته هر چند که واکنش به تصمیم پنگوئن هند برای نابود کردن نسخههای کتاب بسیار منفی بود، اما همگان هم طرفدار دونیگر نیستند؛ برای مثال وامسی جولوری، رمان نویس در نقد خود به کتاب هندوها مینویسد: «این کتاب را میتوان اینگونه توصیف کرد، کتابی به اسم فقیر که توسط یک میلیونر نوشتهشده و تنها چیزی هم که تاکنون در مورد فقر خواندهاست چند کتاب در مورد فقر است. (آن هم کتابهایی که ثروتمندان دیگر مشابه خودش نوشتهباشند.)» چه پیش و چه پس از تصمیم ناشر، موضوع سانسور و ممیزی کتاب در هند باعث جنجال و بحث و جدلهای زیادی شد.

۲نوشتههای نویسندگان یهودی و متجاوزنوامبر ۲۰۱۳

پاییز سه سال پیش بود که یک گروه نئونازی با عنوان جبهه ملی لهستان (Magyar Nemzeti Arcvonal) در سالروز کریستالناخت (Kristallnacht) (سالروز ۱۰ نوامبر ۱۹۳۸ که نازیها به خانههای یهودیان آلمانی حمله کردند، به این روز روز شیشههای شکسته هم گفته میشود) یک مراسم کتابسوزی بزرگ را برنامهریزی کرد.  کتابهایی که قراربود به آتش کشیدهشوند به صورت فهرستی در وبسایت این گروه نام بردهشدند.  به نوعی میتوان این کتابسوزی را به عنوان مثالی بینظیر از یک کتابسوزی با استفاده از ابزار و امکانات و فرهنگ قرن بیست و یکمی نامید.

این کتابها مجموعهای بودند که از کتابهای بارز و مشخصی که نئونازیها نمیپسندند، یعنی کتابهای صهیونیستی شروع میشد و تا کتابهای مشهور میهنپرستانه و نفرتپراکن را در بر میگرفت.  این گروه که ماسکهایی بر صورت زدهبودند کتابهای مختلفی را در آتش میانداختند، از جمله کتاب اشعار میکلوس رادنوتی، یکی از یهودیان که در جریان هولوکاست کشتهشدهبود.  البته به آتش کشیدن کتاب از سوی نئونازیها آنچنان پدیده نوظهور و نادری نیست، اما استفاده از فنآوری اینترنت و شبکههای اجتماعی در واقع اینبار فعالیت آنها را به شکل تازهتری در آورد.

۳۵۰ طیف گری (Fifty Shades of Grey) اثر ئی ال جیمز (E. L. Jmaes) – ۳ ژوئیه ۲۰۱۲

در طول تابستان سال ۲۰۱۲ دو مجری رادیوی موسیقی، تصمیم گرفتند که برنامهای برای سوزاندن کتاب ۵۰ طیف گری بگذارند.  بهانه آنها این بود که تعداد تماسهای زیادی با رادیو در رابطه با شکایت از این رمان گرفتهشدهاست.  شرکتکنندگان نسخهای را که خودشان خریدهبودند برای نابودی همراه آوردند و حتی یکی از زنان حاضر در مراسم کتابخوان الکترونیکی نوک خودش را در آتش انداخت. جالب اینجاست که آتشنشانی محل نیز برای محافظت از امنیت برگزاری مراسم کتابسوزی دعوت شدهبود.  البته در این مراسم کلا بین ۲۰ تا ۲۵ نسخه از این کتاب سوزاندهشد.  استدلال کتابسوزان محتوای ضد زن کتاب یا در کل آزاردهنده بودن محتوای آن بود.  احتمالا جامعه ادبی زیاد از سوزاندن این کتاب ناخرسند نشده، اما اینکه آتشنشانی برای محافظت از یک مراسم کتابسوزی حضور پیدا کند کمی عجیب و غریب است.

۴کتاب کاکاسیاها (The Book of Negroes) اثر لورنس هیلژوئن ۲۰۱۱

بنیاد احترام و بازگردن دستمزدها به قربانیان بردگی در سورینام، مستقر در هلند، به دلیل استفاده از کلمه کاکاسیاه (Negro) در عنوان کتابی که لورنس هیل نوشتهبود، مراسمی برای به آتش کشیدن جلد کتاب برگزار کرد.  پیش از برگزاری این مراسم بنیاد با هیل تماس گرفتهبود و از او خواستهبود عنوان را تغییر دهد چرا که «این عنوان برای جامعه سیاهپوستان توهین آمیز استمولف کتاب اما از عنوان کتابش دفاع کردهبود و گفتهبود که این عنوان اشارهای به یک سند تاریخی موجود در کتاب است.  این کتاب در کشورهای مختلف انگلیسی زبان با عناوین مختلفی منتشر شد، برخی از نسخههای موجود در ایالات متحده، استرالیا و نیوزیلند با عنوان «کسی نام مرا میداند» و در کبک با عنوان «آمیناتا» منتشر شد.  جدل در مورد عنوان کتاب هیل باعث پیش آمدن این سوال شد که بنیادها و جنبشهایی که برای اهداف متعالی (مثلا مبارزه با بردهداری) مبارزه میکنند، آیا درست است که از چنین تاکتیکها و روشهای واکنشی و خشن استفاده کنند؟

۵قرآن مجیدمارس ۲۰۱۱

روز ۲۰ مارس سال ۲۰۰۱ کشیش تری جونز یک نسخه از قرآن کریم را در کلیسایش در فلوریدا به آتش کشید.  پیش از این او در یک پست فیسبوکی برای این اقدام در سالروز حملات تروریستی یازده سپتامبر به ساختمانهای مرکز تجارت جهانی نیویورک از دیگران نیز دعوت کردهبود.  اما بعد از اینکه تعداد زیادی از رهبران جهان و ایالات متحده این کار او را محکوم کردند، برگزاری مراسم عمومی را لغو کرد.  با این حال همین دعوت فیسبوکی منجر به اقدامهای مشابهی در اسپرینگفیلد ایالت تنسی و توپکا در ایالت کانزاس شد که در عوض باعث اعتراضات وسیعی در کشمیر شد که دست کم ۱۳ غیرنظامی در آن اعتراضات کشتهشدند.  وقتی که جونز بعد از لغو مراسم ۱۱ سپتامبر تصمیم گرفت که در بهار خودش به تنهایی برنامهاش را اجرا کند راهپیماییها و اعتراضهای شدیدی در افغانستان رخ داد که دست کم باعث مرگ ۳۰ نفر شد.  جونز دو سال بعد در سال ۲۰۱۳ تصمیم گرفت که ۲۹۹۸ نسخه از قرآن را به آتش بکشد، به تعداد نفراتی که در حادثه یازده سپتامبر کشتهشدند، اما پلیس او را پیش از اجرای برنامهاش بازداشت کرد.

۶عملیات قلب سیاه (Operation Dark Heart) اثر آنتونی شفر (Anthony Shaffer) – سپتامبر ۲۰۱۰

زمانی که سرهنگ شفر افسر اطلاعات دفاعی پیشین ذخیر ارتش آمریکا خاطرات خود از تجربیات در افغانستان را منتشر نوشت، انتشارات سنت مارتین، مجوز نشر این کتاب را پیش از انتشار از ارتش گرفت.

بعد از انتشار کتاب وقتی که کتاب به سازمان سیا و آژانس امنیت ملی (NSA) و همچنین دیگر نهادهای ممیز سپردهشد، آنها خواهان تغییراتی در متن کتاب شدند، با این بهانه که احساس میشود برخی مطالب ذکر شده در این کتاب محرمانه باشد. (برای مثال یکی از موارد مورد اشاره این نهادها نام افسرانی بود که همچنان در افغانستان حاضر هستند.)  نهایتاً وزارت دفاع آمریکا تصمیم گرفت کلیه ۹۵۰۰ نسخه کتابی را که در چاپ اول با نام عملیات قلب سیاه منتشر شدهاست خریداری کند و به آتش بکشد.

شفر پس از این اقدام به درستی اشاره کرد که «اینکه کسی ۱۰ هزار نسخه از یک کتاب را برای سرکوب یک روایت در این دنیای ارتباط دیجیتال امروز بخرد تا سرکوب کند، مضحک و خندهآور استبه هر تقدیر مطالب ممیزی شده توسط نهادهای امنیتی از چاپهای بعدی کتاب حذف شدهاست.

۷انجیلبه صورت مستمر سالانه از سال ۲۰۰۹

روز ۳۱ اکتبر سال ۲۰۰۹ کلیسای تعمیدی بخشش شگفتانگیز ( Amazing Grace Baptist Church) در شهر کانتون ایالت کارولینای شمالی ایالات متحده آمریکا تصمیم گرفت که عصر این روز را با سوزاندن کتاب جشن بگیرد و تابلویی نیز برای نمایش دادن این رویداد نصب کرد.  کشیش مارک گرتزارد اعلام کرد که در این روز هر کتابی با محتوای شیطانی به آتش کشیدهخواهد شد، از جمله انجیل!  این کشیش و پیروانش ادعا داشتند که تنها انجیل اصیل انجیلیست که توسط جیمز شاه ترجمه شدهاست و بقیه انجیلها یکسره شامل تحریف هستند و باید به کام آتش انداختهشوند.  البته رویداد اول در سال ۲۰۰۹ به دلیل وضعیت آب و هوا و همچنین تجمع معترضان لغو شد؛ اما به جای آن مراسم کتاب پاره کردن درون ساختمان کلیسا برگزار شد.  از آن سال تا کنون این کلیسا هر ساله مراسم نابودسازی کتاب را برگزار میکند.

۸پروژه کتابخانه مستقلژئن ۲۰۰۳

پروژه کتابخانه مستقل سال ۱۹۹۸ آغاز به کار کرد.  ایده اصلی این کتابخانه بر اساس گفته فیدل کاسترو بود که گفتهبود در کوبا هیچ کتاب ممنوعهای وجود ندارد، تنها کتابی که نداریم آنهاییست که پول خریدشان را نداشتهباشیم  زمانی که گروهی از روشنفکران و کتابداران تصمیم گرفتند که خارج از چارچوب دولت کتابخانههایی مستقل بگشایند، با مخالفت شدید دولت مواجه شدند.  از آغاز ۲۰۰۳ بسیاری از این کتابخانهداران به توسط وزارت کشور کوبا به محاکمه کشیدهشدند و بسیاری از قضات دستور به آتش کشیدن برخی از کتابهای این کتابخانهها را دادند.

برخی از این کتابهای ظاله که در کوبا به آتش کشیدهشد شمال کتابهایی در مورد مارتین لوتر کینگ، قانون اساسی ایالات متحده آمریکا و البته منشور جهانی حقوق بشر ملل متحد بود.  اتهام این کتابها به گفته قاضیهای کوبایی «فقدان کارایی» بود.  هر چند که درخواست پروژه کتابخانههای مستقل از انجمن کتابخانههای آمریکایی نادیده گرفتهشد، اما ری بردبری ( Ray Bradbury) سرسختانه تلاش کرد تا از کتابداران مستقل کوبایی حمایت کند.  کارلوس ان ام ایر (Carlos N. M. Eire) دانشمند کوبایی که در دانشگاه ییل تدریس میکرد در نامهای سرگشاده به انجمن کتابخانههای آمریکا این سؤال را مطرح کرد که: «چگونه انجمن کتابخانههای آمریکا میتواند درون خاک آمریکا کارزار موفقی در برابر قانون میهنپرستی برگزار کند، اما ۱۲۰ کیلومتر آنسوتر از مرز آمریکا هیچ عکسالعملی نسبت به زیر پا گذاشتن اصلیترین قواعد و اصولش نشان نمیدهد؟»

۹مجموعه هری پاتر (Harry Potter Series) نوشته جی کی رولینگ (J. K. Rowling) – دسامبر ۲۰۰۱

تعداد زیادی از مقامات مذهبی نسبت به کتابهای هری پاتر اعتراضهایی کردهاند

اما برخی از آنها احساس نفرت خود را یک مرحله فراتر بردند تا واقعاً کتابها را به آتش بکشند.  کشیش جک بروک (Jacl Brock) پس از یک موعظه در مورد شیطانی بودن کتاب در کلیسای جامعه مسیحی (Christ Community Church) در شهر آلوموگوردوی ایالت نیومکزیکو، پیروانش را جمع کرد تا تعدادی از چیزهای ضد خدا از جمله رمانهای هری پاتر را در آتش بیاندازند و بسوزانند.  در کنار نسخههایی از کتاب جیکی رولینگ، نوارهای ایسی‌/دیسی، رمانهای استفان کینگ و تختههای ویجا (تختههای احضار روح) در تلی از آتش انداختهشدند.  کشیش بروک خودش تصریح کرد که هیچگاه کتابهای هری پاتر را که در حال از بین بردن آنهاست، نخواندهاست.  بسیاری از معترضان که به این برنامه اعتراض داشتند کلاههای شعبدهبازان را روی سر گذاشتهبودند و پرچمهایی تکان میدادند که روی آنها نوشتهبود: «هیتلر، بنلادن، کشیش بروکپیوندتان مبارک»

۱۰قاتل پلیس (Cop Killer) اثر دن فلین (Dan Flynn) – سپتامبر ۲۰۰۰

دن فلین که یک نویسنده محافظهکار است در دانشگاه برکلی سخنرانی میکرد، سخنرانیای با عنوان «چگونه مومیا ابو جمال (Mumia Abu-Jamal) میلیونها نفر را فریب داد که برایش پاپوش دوختهاند  دانشجویانی که مخاطب این سخنرانی بودند، به شدت نسبت به حضور و سخنان او معترض شدند.  بعد از اینکه سخنرانی فلین تمام شد دانشجویان کپیهایی از کتابچه فلین را برداشتند و یک مراسم کتابسوزی به راه انداختند و او مجبور شد با اسکورت پلیس محل را ترک کند.  فلین بعد از تعریف کردن این اتفاق گفت که «سانسور دنبالهدار هر سخنرانی که مخالف جزماندیشی ایدئولوژیک رایج در دانشگاه برکلی باشد بسیار خجالتآور است

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *